حرف اول – " قدیم ها در شهر امنیت نبود، برای همین خود مردم حواسشان به محله بود که یک وقت غریبه رفت و امد نکند. .هرکس داخل محله می شد جوان های سرگذر، جلویش را می گرفتند و می پرسیدند با چه کسی کار دارد و چرا به محله انها امده است؟ غریبه هم اگر اصطلاحا دست پایین را می گرفت و جواب سوال ها را درست و حسابی می داد که هیچ،در غیر این صورت همه می ریختند سرش و حسابی کتکش می زدند. یادش به خیر..." پدرم از خاطرات کودکیش تعریف می کند و من سعی دارم از خلال انها تجربه زندگی در "محله" را بفهمم. در همین حال و احوالیم که تلویزیون اعلام می کند حسین پناهی، هنرپیشه کشورمان درگذشت و بعد توضیح می دهد که جنازه او چند روز در منزلش ماند، آن قدر که باد کرد و همسایه ها از بوی تعفن ناشی از متلاشی شدن جسد، تازه متوجه مرگش شدند. صحبت های "حاج ابراهیم " در سرم می پیچد ، آنجا که می گفت: " شب اول قبر از انسان درباره همسایه اش می پرسند.آدم حتی در قبال گرسنگی همسایه اش تا 40 در آن طرف تر مسئول است!"

مقدمه تاسوعا و عاشورا از مهمترین مراسم عزاداری مذهبی است که هر بخش از گستره فرهنگی شیعه به طریقی خاص خود بزرگش می دارند.از این رو امروز شیوه های عزاداری و مناسک متنوعی در زمینه عاشورا در جای جای کشورمان وجود دارد اما آنچه در اینجا قابل بررسی است مراسم عزاداری به ظاهر بی ربطی است که نه مصادف با این مناسبت ها برگزار شده و نه نامی از شخصیت های کلیدی عاشورا در میان آنهاست اما بررسی های دقیق مردم شناسی نشان می دهند که ساختار حاکم بر آنها دقیقا از واقعه کربلا الگوبرداری شده اند.از جمله این ها این مراسم،"قالی شویان مشهد اردهال" است که محل شهادت پسر امام پنجم شیعیان محسوب شده و پیرامون آن داستان های زیادی وجود دارد،داستان هایی که منابع تاریخی صحت ادعاهای آنها را تایید نمی کنند.علی بلوکباشی در تحقیق خود همانندی بخش های مختلف این مراسم را با واقعه کربلا نشان داده و نتیجه می گیرد:"هزار سال پس از واقعه کربلا مردم حاشیه کویر ایران با بهره گیری از عناصر سازنده حماسه امام حسین درکربلا،روایتی حماسه گونه از هجرت و شهادت امامزاده سلطان علی می پردازند."

- حرف اول: مراسم سال نو در تک تک مناطق ایران علی رغم تشابهات بسیارش، تمایزاتی نیز دارد.میل به نو شدن،احترام به بزرگترها،یاد مردگان و دید و بازدید،مخرج مشترک تمام مراسم های نوروز در جای جای ایران است ولی تفاوت های جغرافیایی،تاریخی و فرهنگی جلوه های خاصی به این مراسم در هر منطقه داده است.از جمله مراسم "قاشق زنی" که در قزوین و چند استان کشور دیده می شود و مراسم "پنجاه به در" که خاص این شهر است.آنچه در ادامه می آید مروری بر رسوم خاص قزوینی ها در روزهای نوروز است. - پیشواز نوروز: آنچه در برخی استان های کشور با نام نوروز خوانی معروف است و در تویسرکان با عنوان "کوسه و زن کوسه" نامیده می شود در قزوین قدیم نیز به شکل دیگری وجود داشته است. مردانی قرمزپوش با صورت هایی سیاه شده با ذغال که "حاجی فیروز" نامیده می شدند داریه و تنبک به دست،می خواندند:"نوروز نساء باشد مبارک....امسال بر شما باشد مبارک.....عمو نوروز اومده......سالی یک روز اومده......عیدی ما یادت نره" و به یمن دادن خبر عید،از مردم مژدگانی و شادباش می گرفتند.

تغییر، تحول، دگرگونی و یا هر واژه دیگری که برای این مفهوم به کار ببریم مهم نیست اما این مفهوم، بخشی جدایی ناپذیر از ازندگی انسان است. هر لحظه ای که می گذرد طبیعت و فرهنگ هر دو دگرگون می شوند و این، واقعیتی است که از سطح فردی تا سطوح کلان و جهانی قابل تعمیم است. انسان در هیچ دوره ای از تاریخ خود بی تغییری را تجربه نکرده است. پس چگونه تغییر می تواند چالش ساز باشد؟ انسان در دوران حیات چندین هزارساله خود، تحولات نرمی را تجربه کرده است و این تحولات نیز با فرهنگ او مطابقت داشته اند. در دوران اخیر، اما سرعت این تغییرات به حدی بوده که فرهنگ، فرصتی برای تطبیق خود با آن نداشته و این موضوع خصوصا در کشورهایی که مدرنیته را به عنوان یک پدیده وارداتی تجربه کرده اند بسیار چشمگیرتر بوده است. لباس اقوام نیز از این تغییرات و چالش ها دور نبوده است. در این مختصر سعی خواهیم کرد به برخی از نمونه ها و دلایل این چالش ها بپردازیم.

اولین بار سر کلاس های دانشگاه بود که از استادم دکتر فیاض شنیدم جامعه ایران دچار فقر خیال یا به اصطلاح خودش "مفت خوری تخیل" شده و این تا حدی ریشه در بازی های دوران کودکی ما دارد که از قصه به سمت کارتون آمده ایم ؛ قصه ای که در آن می بایست تمام شخصیت ها، فضاها و اتفاقات را خودت در ذهنت می ساختی و می پرداختی تا کارتونی که در آن همه چیز آماده است. بعدها در کلاس سارا شریعتی اعتراض کردم که چرا باید "مدینه فاضله" افلاطون یا "شهر خدا"ی توماس مور در حالی که امروز به جای جایشان نقد وارد است؟ در پاسخ، او شروع کرد به توضیح دادن نقش تخیل در علوم اجتماعی و زندگی جمعی؛ موضوعی که بسیار مورد علاقه خودش هم هست و من امروز در این یادداشت می خواهم آنچه را که از اساتیدم آموخته ام بازگوکنم. ادیان وقتی که می آیند در کنار تمام خوب و بدها و حلال و حرام ها و خودی و دیگری سازی ها یک کار دیگر هم می کنند و آن تصویر کردن ناکجا آبادی است که پاداش تمام مومنین و مقصد راهی است که باید رفته شود: بهشت!

کودکی، محو عکس های پشت جلد سی دی های بازیست. چشم هایش روی تک تک سی دی ها می چرخد. تنها عواملی که ممکن است او را به سمت انتخاب یکی از این سی دی ها بکشانند، پچ پچ های دوستان و همسالانش و نیز همان عکس هاست. در نهایت با دست به یکی از این سی دی ها اشاره می کند و فروشنده هم در ازای یک اسکناس دو هزار تومانی، بازی را به دست او می دهد. چنین صحنه هایی را می توان در بسیار از کتاب فروشی ها، لوازم کامپیوتر و حتی کنار خیابان های شهرها دید. آیا با رده بندی بازی های رایانه ای و زدن برچسب ملی به هر بازی می توان به حصول هدف اصلی رده بندی اطمینان داشت؟ چه موانعی می توانند سد راه ما در رسیدن به این هدف باشند؟ در ادامه به مسائل فرهنگی پیش روی این موضوع به عنوان یکی از مهمترین این موانع خواهیم پرداخت.

مقدمه - خیابان سپه قزوین را خیلی دوست دارم،برایم مثل "ماشین زمان" است،همان که انسان را در تاریخ جابه جا می کند.تمام عناصر سپه، مرا به زمان و مکان دیگری می برند که اصلا متعلق به امروز نیست.بازارچه سنتی میوه و تره بار که در ابتدای آن است و مسجد جامع و محوطه جلویش با عالمی که دست فروش ها در آن راه انداخته اند.کوچه های تنگ و باریک و خانه های قدیمی ای که دو طرف خیابان را محاصره کرده اند و در هر کدام آب انباری،سقاخانه ای و بنایی که یادگار گذشته هاست. روبه رو هم که منظره شهربانی قدیم با هر قدمی که به سمتش برمی داری دست به کمر،باد به غبغب و با سینه ای سپر به تو نزدیک و نزدیک تر می شود،گویی می خواهد کل وجودت را زیر بگیرد.و بعد از آن،یک دوراهی؛سمت چپ:خیابان پیمغبریه و آرامگاه همان چهار پیامبر بنی اسرائیل با مسجد پنجعلی و قصه های موسوم به آن جای دست، و سمت چپ: کوچه "دعا دعا" و خانه دعانویسان قافله باشی. منگ در و دیوار و ساختمان ها و آدم ها هستم که ناگهان اطلاعیه ای بر روی یکی از دیوارهای خیابان توجهمان را جلب می کند:"بدین وسیله به استحضار همشهریان محترم می رسانیم که طبق آئین و سنت نیاکان خویش باز هم مثل سال های گذشته در روز 19 اردیبهشت ماه به مناسبت پشت سر گذاشتن 50 روز از سال نو و به شکرانه نعمت های خداوند متعال، در مصلی شهر گرد هم آمده و طلب رحمت ( باران) می نماییم.پاسخ سبز شما به دعوت ما باعث برگزاری هرچه باشکوه تر این مراسم خواهد بود. واحد تبلیغات مسجد مقدس مصلی" قصد گرفتن عکس از آن را که می کنیم یکی از مغازه داران،اطلاعیه پشت شیشه مغازه اش را درمی آورد و درحالی که به سمتمان گرفته می گوید:"این مال شما،عجله کنید که انشاالله خدا به دعای شما جوانان،باران رحمتش را از ما دریغ نکند." در قسمتی از شهر که ما زندگی می کنیم هرگز نه اطلاعیه ای از این مراسم به دیوارها می خورد،نه کسی دغدغه حضور در آن را دارد و نه حتی آگاه است از برگزاری آن.

بازی های محلی، بخشی از هر فرهنگ محسوب می شوند که متناسب با وضعیت اقلیمی و فرهنگی هر منطقه طراحی شده اند و همین هماهنگی و همراهی با جغرافیا و فرهنگ، رمز ماندگاری انها تاکنون بوده است. درست است که برخی بازی های محلی در بیشتر نقاط ایران مشاهده می شوند و حالتی کلی تر دارند اما بازی های بسیاری نیز وجود دارند که خاص هر منطقه بوده و در سایر نقاط کشور دیده نمی شوند. مطالعه و معرفی این بازی ها از آن جهت حائز اهمیت است که می تواند هم به ما دانشی درخصوص داشته های فرهنگی مان بدهد و هم مهمتر از آن، فرصتی فراهم کند که با کسب آگاهی بتوانیم در زندگی امروز خود و کودکانمان از انها استفاده کنیم و از شادی و نشاطی که بخش جدایی ناپذیری از این بازی هاست بهره مند شویم. این مقاله به معرفی چند بازی محلی از 3 استان کشور می پردازد.

اگر بپذیریم که زبان، ظرف تفکر است، پس انسان ها درباره چیزهایی که واژه ای برای آن ندارند فکر نمی کنند و پیدایش هر واژه در هر فرهنگ، امری تصادفی نبوده و رد پایی از وجود یک واقعیت در آن فرهنگ است. همینگونه است وقتی که ما با واژه ساده و بسیار روزمره ای مانند "شب نشینی" مواجه می شویم. طبق آنچه پیش از این گفته شد، وجود این واژه می تواند گویای واقعیتی در فرهنگ ما، حتی شده در روزگار گذشته آن باشد. شب نشینی چیست و چرا به وجود آمده است؟ ساده ترین تحلیل از این واژه مرکب را از طریق تجزیه بخش های واژگانی آن می توان انجام داد: شب + نشستن. دور هم نشستنی که شبانه است. اسم عامی که برخلاف شب یلدا و شب قدر و امثال آن، به شب خاصی اشاره نداشته و کلیت شب را مدنظر دارد، شبی که هر یک از شب های سال می تواند باشد. هدف از این مجمع شبانه چیست؟ نه مثل عید نوروز: احیای یک سنت باستانی، نه مثل مراسم خواستگاری: انجام امری مهم، نه مثل مراسم ختم قرآن یا روضه: عبادت و انجام یک فریضه دینی، که نشستن، دور هم نشستن، همین! بنابراین فهم شب نشینی، در گرو فهم مفهوم شب و نیز دور هم نشستن است.

سوال اول- ازدواج چیست و بین چه کسانی صورت می گیرد؟
کمی به این سوال فکر کنید و سپس این مطلب را بخوانید.این مطلب با استفاده از آموزه های انسان شناسی به ما نشان می دهد که پدیده ای به نام "ازدواج" در همه جا یکسان و به یک مفهوم نیست و تنوع فوق العاده زیادی دارد و با اهدافی متفاوت از آنچه مد نظر ما و فرهنگ ماست صورت می گیرد.